FOMO, ofwel *fear of missing out*, is een van de krachtigste emoties die een belegger kan ervaren. Het gevoel dat iedereen om je heen rijk wordt terwijl jij aan de zijlijn staat, zorgt ervoor dat mensen instappen op het slechtst mogelijke moment. Niet op basis van analyse, maar op basis van pijn. ## FOMO is geen zwakte, het is menselijk Robert Shiller beschreef het in *Irrational Exuberance* (2005) als een scherpe pijn van spijt. Je bent buiten de markt gebleven, hebt de stijging gemist, en voelt bij het invullen van je pensioenformulier dat je eigenlijk geen keus meer hebt. Dat gevoel lijkt rationeel, maar het is het niet. Het is een emotionele reactie op een verleden dat je niet meer kunt veranderen. FOMO wordt verder aangewakkerd door kuddegedrag. Als een aandeel of markt stijgt, koopt een eerste groep in. Die instroom drijft de prijs verder omhoog, wat een nieuwe groep overtuigt. En zo verder. Onderzoekers als Hong, Stein en Daniel beschreven dit zelfversterkende mechanisme als een van de gedragsmatige verklaringen achter prijsmomentum. Niet rationeel, maar wel menselijk. We zijn sociale wezens. We kijken naar wat anderen doen. ## De marktcyclus als spiegel van emotie Bitcoin is het schoolvoorbeeld. Toen de koers rond zeven cent stond, voelde instappen psychologisch ongemakkelijk. Bij honderd dollar kwamen de eerste voorzichtige kopers. Bij duizenden dollars sloeg FOMO toe, en kochten mensen niet uit overtuiging maar uit angst iets te missen. Toen de correctie volgde, capituleerden diezelfde beleggers en verkochten ze met verlies. Shiller toonde aan dat beleggersoptimisme zijn piek bereikt vlak voor de markt zijn top bereikt. Surveys uit 1999 lieten zien dat individuele beleggers gemiddeld 15% rendement verwachtten voor de komende twaalf maanden, precies op het hoogtepunt van de dot-combel. De euforie was geen voorspeller van succes. Het was een waarschuwingssignaal. Dezelfde cyclus zie je bij goud, bij tech-aandelen, bij cryptomunten. Op de bodem wil niemand het hebben. Op de top wil iedereen erin. En er zit soms maar een paar jaar tussen. ## Systeem 1 doet het echte werk, ook als je dat niet wil Gedragseconomen spreken van twee denkprocessen. Systeem 1 is snel, automatisch en emotioneel gedreven. Systeem 2 is traag, analytisch en bewust. De meeste beleggers denken dat ze systeem 2 gebruiken als ze een beslissing nemen. In werkelijkheid reageert systeem 1 al voordat je er erg in hebt. Onderzoek van DALBAR laat keer op keer zien dat de gemiddelde particuliere belegger beduidend minder rendement behaalt dan de index. Niet omdat ze de verkeerde aandelen kiezen, maar omdat ze kopen als het duur is en verkopen als het goedkoop is. De behavior gap heet dat. FOMO is een van de grootste veroorzakers van die kloof. Drie bias-patronen spelen daarin samen. Confirmation bias zorgt ervoor dat je na een aankoop alleen informatie zoekt die je gelijk bevestigt. Het disposition-effect zorgt ervoor dat je winnaars te snel verkoopt en verliezers te lang vasthield. Anchoring houdt je vast aan oude koersen, waardoor je mening te langzaam meegaat met nieuwe informatie. ## FOMO herkennen is stap één, er niet naar handelen is stap twee Het probleem was nooit de timing of de kennis. Iedereen kon Bitcoin op zeven cent kopen. Bijna niemand had het vast kunnen houden. Het koersherstel van een aandeel is waardeloos als je er emotioneel uitgedrukt wordt voordat het plaatsvindt. FOMO herkennen begint met de vraag: *waarom wil ik nu instappen?* Als het antwoord iets bevat van "iedereen doet het", "het stijgt al een tijdje" of "ik ben te laat", is de kans groot dat systeem 1 het stuur heeft overgenomen. Een paar praktische ankers helpen om systeem 2 terug aan het roer te krijgen: - **Stel een instapcriterium op vooraf.** Definieer op welke prijs of bij welk signaal je koopt, los van de actualiteit. - **Kijk naar de trend over meerdere periodes.** Een week van euforie zegt weinig over de onderliggende kracht. - **Gebruik de marktcyclus als context.** Als iedereen optimistisch is en niemand meer risico ziet, is dat precies het moment om kritischer te zijn. - **Bouw posities op in tranches.** Zo neem je de druk weg om het perfecte instapmoment te kiezen. Emoties verdwijnen niet door meer kennis. Dat is het inzicht dat professionals onderscheidt van beginners. Kennis helpt je de cyclus herkennen. Discipline zorgt dat je er niet in meegaat. **Bronnen:** - Shiller, R.J. (2005). *Irrational Exuberance, Second Edition*. Princeton University Press. - Hong, H. & Stein, J.C. (1999). "A Unified Theory of Underreaction, Momentum Trading, and Overreaction in Asset Markets". *Journal of Finance*. - Kahneman, D. (2011). *Thinking, Fast and Slow*. Farrar, Straus and Giroux. - DALBAR (jaarlijks). *Quantitative Analysis of Investor Behavior (QAIB)*. DALBAR, Inc. - Harmen van Wijk. *Wekelijkse verdiepingstraining Trading Navigator v18* en *Momentum*. Beleggen.com. *Dit artikel is educatief bedoeld en vormt geen persoonlijk beleggingsadvies. Doe altijd je eigen onderzoek.*